De Kwalbeek in Het Griensvenneke

DEN DUNGEN – Onlangs is het derde nummer van 2020 van Het Griensvenneke verschenen. Wederom staat er een gevarieerd aanbod artikelen in het verenigingsblad van heemkundevereniging Op die Dunghen.

De Kwalbeek is een beek met geschiedenis. Harrie Maas gaat met dit uitgebreide artikel in op de diverse aspecten die deze beek met zich meebracht. Zoals de naam al doet vermoeden werd het stroompje gevoed met kwel. De oorsprong van de beek ligt op de Jekschotse heide in Sint-Oedenrode. Daar stroomt hij als Meijtgraaf richting Schijndel, waar zijn naam in Rijt veranderd. Op Dungens grondgebied, waar hij stroomde door het Woud en het Spurk, werd hij Kwalbeek genoemd. Nabij de Hoek mondde hij uit in de Aa.
In de middeleeuwen vormde de Kwalbeek voor de hertog van Brabant een natuurlijke grens voor het vrijdom van ’s-Hertogenbosch. Het gebied dat door het water werd begrensd, vormde bewust een soort wig in het omliggende ‘vijandige’ gebied.
De aanleg van de Zuid-Willemsvaart heeft langzaam het einde van de Kwalbeek ingeluid. Zoals wellicht bekend, werd de Aa aan Dungense zijde afgesneden van de rest van de Aa. Er was weliswaar in een sifon onder het kanaal voorzien voor de afvoer, maar de capaciteit ervan was veel te klein. In de tweede helft van de 19e eeuw veroorzaakte de Kwalbeek een aantal keer voor forse wateroverlast. Mede door deze overlast zijn de bewoners van het gebied overgegaan tot de oprichting van waterschap Het Woud. Dit waterschap wist de loop te verbeteren en een gedeelte te verleggen. Met de ruilverkaveling werd ook het laatste originele deel van de beek vergraven.

Henk van Gestel gaat in het derde deel van de reeks ‘Brandstofvoorziening in Den Dungen en Maaskantje’ in op de handelaren in steenkool. Na eeuwenlang op hout te hebben gestookt, brachten zij begin 20e eeuw de steenkool bij ons in huis. Kent u ze nog?

In een kort artikel gaat Harrie Maas in op twee voorbeelden van opvoeding van kinderen in het recente verleden.

Als afsluitend artikel beschrijft André Schoones de geboorten in Den Dungen en het Maaskantje in de laatste maand voor de bevrijding. Aan de hand van een aantal verhalen laat hij zien onder welke moeilijke omstandigheden deze bevallingen zijn gegaan.

Geïnteresseerd? Het Griensvenneke is te koop bij de Litserborg en bij Henk van Gestel, Bramenbos 12, 073-5941403. Wilt u lid worden van Heemkundevereniging en elk kwartaal ons blad ontvangen? Zie www.heemkundedendungen.nl.

Kaart waterschap Het Woud 1908, bron: www.bhic.nl